артиллерия

артиллерия
(көне франц. atillier — дайындау, жарақтау)
1) әскер түрі;
2) қару түрі немесе қару-жарақ заттарының жиынтығы;
3) артиллериялық қару-жарақ құрылысы, олардың қасиеттері мен ұрыста қолдану әдістері туралы ғылым. А. әскер түрі ретінде оперативтік бірлестіктер мен жалпы әскерлік құрамалардың, бөлімдер мен бөлімшелердің құрамына кіретін артиллериялық құрамалардан, бөлімдер мен бөлімшелерден тұрады. А-ға қару түрі (қару-жарақ заттарының жиынтығы) ретінде зеңбіректер, келте зеңбіректер, минаатарлар, кері теппейтін зеңбіректер, танкжойғыш басқарылмалы ракеталар ұрыс машиналары (ұшыру қондырғылары) және реактивтік артиллерия, артиллериялық және атқыштық оқ-дәрілер, артиллерияның қозғалу құралдары – дөңгелекті және шынжыр табанды тартқыштар және басқалар; атысты басқару аспаптары, барлау мен атысты қамтамасыз ету құралдары, барлық атқыш қарудың түрлері мен гранатаатқыштар кіреді. А-ға ғылым ретінде артиллериялық қару-жарақтың құрылысы, жобалануы, жасалуы мен қолданылуы жөніндегі, сонымен қатар оның ұрыстық қасиеттерінің, атысы мен ұрыста қолдану әдістері жөніндегі білім жиынтығы қамтылады. А. ғылымының негізгі бөлімдері: баллистика; артиллериялық зеңбіректер мен атқыш қарулардың және оқ-дәрілердің материалдық бөліктерінің құрылым негіздері; қопарғыш заттар мен дәрілер; артиллериялық өндіріс технологиясы; артиллерияны ұрыста қолдану; атыс пен атысты басқару-дың теориясы; артиллерия тарихы. Еуропада артиллерия ХІІІ ғасырдың аяғында – XIV ғасырдың басында пайда болды. XVI-XVII ғасырларда артиллерия ғылымының алғашқы негіздері қалыптаса бастады (зеңбіректер жасау мен артиллерия тактикасы жөнінде). ХІХ ғасырдың ортасынан бастап ойық ұңғылы артиллерия жасалып, ату жылдамдығы, атыстың қашықтығы мен дәлдігі артты. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында артиллерия далалық (жеңіл), атты әскер (тау артиллериясы), далалық ауыр және ауыр (қамал артиллериясы) А. түрлерінен тұрды. Соғыс барысында сүйемелдеуші А., зениттік А., танкатқыш А. пайда болып, минаатарлар көбейді. Екінші дүниежүзілік соғыста, әсіресе, зениттік, танкатқыш, реактивтік және өздігінен жүретін А. жан-жақты дамыды, сонымен қатар жоғарғы және ерекше қуатты А. қолданылды. Қазіргі кездегі құрлықтағы әскер А-сы әскер А-сына резервтік А., ал атқаратын міндеттеріне орай жер үсті және зениттік А. болып бөлінеді. Жер үсті А-сы ұрыстық қасиеттеріне байланысты: зеңбіректік, келте зеңбіректік, реактивтік, танкатқыштық А., тау А-сы және минаатарлар болып, қозғалыс түріне байланысты өздігінен жүретін, тіркелетін, өзі жүретін, тасылатын және стационарлық А. болып бөлінеді. Әскери-теңіз флотының А-сы (теңіз А-сы) кемелік және жағалаулық А-дан тұрады. Құрылымдық ерекшеліктері бойынша А-лық жүйелер ұңғылы, ойық ұңғылы, тегіс ұңғылы, кері теппейтін, реактивтік казематтық, әмбебапты А-ға бөледі. Батарея — А-ның атыстық және тактикалық бөлімшесі, ал оның негізгі атыстық бөлімшесі болып 2—4 батареядан құралған дивизион саналады. А-лық дивизиондар бірігіп А-лық полкті немесе А-лық бригаданы, ал бригадалар (полктар) бірігіп А-лық дивизияны құрайды. Шетел армияларында А-лық зеңбіректердің негізгі үлгілері 105 және 155 мм-лік зеңбіректер, 105—155 және 203 мм келте зеңбіректер, 110 мм және басқа реактивтік снарядтардың ұшыру қондырғылары, 81-106,7 және 120 мм минаатарлар, 90 мм танкатқыш зеңбіректер, 106 және 120 мм кері теппейтін зеңбіректер және әр түрлі танкіге қарсы басқарылатын ракеталар болып саналады. Зеңбіректердің атыс қашықтығы 13—33 км, келте зеңбіректерде – 24 км-ге дейін, минаатардың атыс қашықтығы 5—10 км. Белсенді реактивті снарядтарды пайдаланғанда, ол едәуір ұлғаяды. Әрқилы атыс тапсырмаларын орындау үшін А-да әр түрлі оқ-дәрі қолданылуы мүмкін. Ұрыста (операцияда) А. атыс тапсырмаларын әскердің басқа түрлерінің мүддесіне сай орындайды. Оның ұрыста қолданылуының негізгі принциптері: маңызды бағыттарда жаппай қолдану, атыстың тосындығы мен дәлдігі, жаяу әскермен, танктермен, әскердің басқа түрлерімен және авиациямен өзара бірлікте қимылдауы, артиллерия атысы мен маневрін үздіксіз және икемді басқару.

Казахский толковый терминологический словарь по военному делу. — Мектеп.

Поможем написать курсовую
Синонимы:

Полезное


Смотреть что такое "артиллерия" в других словарях:

  • артиллерия — и, ж. artillerie f., > гол. artilery, нем. Artillerie, пол. artylerja. 1. Орудия, а также огнестрельное оружие. Сл. 18. Большая, великая, тяжелая, тягостная, тяжкая, малая, легкая. Полковая, сухопутная, морская, полевая, осадная, ломовая. Сл.… …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • АРТИЛЛЕРИЯ — (средн. век. лат. artilleria военная машина). 1) крупные огнестрельные орудия со всеми принадлежностями для действия и передвижения их. 2) особый род войска, действующий артиллерийскими орудиями. 3) наука об устройстве, изготовлении и… …   Словарь иностранных слов русского языка

  • АРТИЛЛЕРИЯ — [иле], артиллерии, жен. (франц. artillerie) (воен.). 1. собир. Крупные огнестрельные орудия различных размеров и конструкций со всем оборудованием и принадлежностями. Крепостная артиллерия. Зенитная артиллерия. 2. Род войска, действующий… …   Толковый словарь Ушакова

  • Артиллерия — Артиллерия: 1 пищаль, 17 в.; 2 полевая пушка, 1805; 3 пушка (76 мм), 1902; 4 дивизионная пушка (76 мм), 1942; 5 гаубица (122 мм) Д 30, 1960; 6 полковой миномет (120 мм), 1938. АРТИЛЛЕРИЯ (французское artillerie), 1) род войск. В Европе артиллерия …   Иллюстрированный энциклопедический словарь

  • АРТИЛЛЕРИЯ — (Artillery, ordnance) 1. Дисциплина, исследующая основания устройства, свойства и способы использования огнестрельного оружия. 2. Совокупность предметов вооружения. 3. Род войск. Самойлов К. И. Морской словарь. М. Л.: Государственное Военно… …   Морской словарь

  • артиллерия — См …   Словарь синонимов

  • АРТИЛЛЕРИЯ — (французское artillerie), 1) род войск. В Европе артиллерия появилась в конце 13 начале 14 вв. Первое упоминание о применении Артиллерии в России относится к 1382 (при обороне Москвы от войск хана Тохтамыша). Современная артиллерия делится на… …   Современная энциклопедия

  • АРТИЛЛЕРИЯ — (франц. artillerie) ..1) род войск. В Европе артиллерия появилась в кон. 13 нач. 14 вв. Первое упоминание о применении артиллерии в России относится к 1382 (при обороне Москвы от войск хана Тохтамыша). Артиллерия сухопутных войск делится на… …   Большой Энциклопедический словарь

  • АРТИЛЛЕРИЯ — АРТИЛЛЕРИЯ, тип устройств, используемых в военных целях, действие которых основано на выстреливании различных снарядов. Устройства, служащие для произведения выстрела, часто снабжаются колесами, что позволяет их перевозить с места на место. К… …   Научно-технический энциклопедический словарь

  • артиллерия — АРТИЛЛЕРИЯ, и, ж. (или тяжёлая артиллерия). Шутл. Влиятельное лицо (напр. в семье). Вступает тяжёлая артиллерия (говорит жена, слово жене) …   Словарь русского арго

  • АРТИЛЛЕРИЯ — жен., франц. крупное огнестрельное оружие, не ручное; орудия, ·стар. наряд: пушки, единороги, мортиры и пр. Артиллерия крепостная, осадная, батарейная, легкая, конная, горная, вьючная, морская и пр. отличаются калибром и устройством, смотря по… …   Толковый словарь Даля

Книги

Другие книги по запросу «артиллерия» >>


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»